Alquezar, Ainsa i Torla czyli miasteczka północnego Aragonu

 Północny Aragon, mniej więcej od Sierra y Canones de Guara do Pirenejów, jest miejscem gdzie napotkamy wiele przeuroczych, starych miasteczek, nierzadko z bardzo starymi zabytkami, zachowanymi starymi układami miejskimi i nieodpartym urokiem.

Chciałam dziś przedstawić 3 takie miasteczka.

Alquezar

Ta arabska wioska z fortecą z VIII lub IX wieku zbudowaną dla emira Saragossy przez Jalafa ibn Rasida zachowała średniowieczny układ uliczek. Przejęta przez chrześcijan w 1067 r. przez aragońskiego króla Sancho Ramireza zachowała swój dawny urok. Z XII-wiecznego kościoła pozostały głównie krużganki, reszta została przebudowana w XVI wieku, ale wejścia do fortecy-pałacu wciąż strzeże gotycka brama. Urok miasteczka zwiększają otaczające go kaniony, przez które prowadzi trasa spacerowa.

Ainsa:

W XI wieku zamek w Ainsa stanowił część umocnień chrześcijańskich okresu rekonkwisty. W XII wieku król nadał jej prawa miejskie (1124 r.). Zachował się średniowieczny układ starego miasta na wzgórzu, piękny rynek, romański kościół z wieżą i krużgankami oraz ruiny twierdzy (przebudowanej, nie oryginalnej z XI wieku). Najstarszy i najciekawszy jest kościół wyjęty wprost z czasów rekonkwisty. Oraz dużo uroku! Warto zostawić auto na parkingu na dole i wejść na górę schodami, jest to męczące, ale doskonale wprowadza w klimat tego starego miasteczka.

Torla:

Najwyżej położona z opisanych wiosek i najmłodsza. Brama do piuernejskiego Parku Narodowego Ordesa y Monte Perdido. Położona na wysokości 1032 m n.p.m. Torla jest wspominana w XI-wiecznych kronikach, ale wtedy zapewne ograniczała się do kawałka umocnień na granicy francuskiej. Pierwsze informacje o osadzie pochodzą z XIII wieku, a większość zabudowań wraz z XVI-wiecznym kościołem jest późniejsza (wciąż stara i piękna). Torla doskonale nadaje się po prostu do powłóczenia się starymi uliczkami, co też z przyjemnością zrobiliśmy.

Z ciekawostek warto zwrócić uwagę na okrągłe, nakryte kamiennymi "kapekuszami" kominy. Ten sposób ich budowy miał odstraszać wiedźmy zapobiegając ich wniknięciu przez komin do domostwa!

Huesca

 Huesca, obecnie stolica powiatu w prowincji Aragon, jest starożytnym miastem nawet według hiszpańskich kryteriów. Nikt nie wie kiedy dokładnie powstała tu osada. Z przedrzymskich czasów zachowała się nazwa Bolskan jako nazwa miejsca i nazwa Vescetiani jako nazwa plemienia iberyjskiego zamieszkującego ten teren przed czasami najazdów punickich i kolonii rzymskiej.

W czasach rzymskich osada nosiła nazwę Osca i znajdowała się w niej mennica rzymska bijąca srebrne monety. Zarządzał nią zbuntowany przeciw senatowi Quintus Sertorius w II w p.n.e. On też założył tu lokalny senat składający się z 300 członków oraz uniwersytet Sertoriana - pierwszy hiszpański (w sensie położenia na Półwyspie Iberyjskim, Hiszpania oczywiście nie istniała jeszcze długo potem) uniwersytet, który działał do 1845 r. Osca uzyskała prawa municipium (odpowiednik ówczesnych praw miejskich) w 30 r. p.n.e. od Juliusza Cezara.

Po upadku cesarstwa zachodniego nastało królestwo Wizygotów: chrześcijańskie, zromanizowane, którego oficjalnym językiem była łacina. Ta niemal część imperium po upadku imperium przetrwała do pierwszego najazdu arabskiego na Półwysep w 711 r. Arabowie poczynili szybkie postępy terytorialne osiągając moment największej ekspansji w 732 r. Również Osca została przez nich zdobyta i przemianowana na Wasqua (Wizygoci prawdopodobnie nazywali ją Ileosca). Muzułmanie otoczyli Wasquę murami - to tutaj według legendy rycerz Roland (bohater "Pieśni o Rolandzie", którego nie znoszę, ale który niewątpliwie jest częścią i historii i historii literatury) dokonał swojego nieprawdopodobnego skuku przez przepaść. Gdy kalifat zachwiał się i upadł na Półwyspie Iberyjskim Wazqua została częścią Taify (niezależnego, muzułmańskiego władztwa) Saragossy.

Miejsce starozytnej świątyni pogańskiej zajętej w czasach wizygockich przez chrześcijański kościół zajął teraz meczet. Wrócimy do tego miejsca niedługo.

Pod koniec XI wieku królowie Aragonu przystąpili do odbicia Wasqui. W tym celu na wzgórzu pod miastem został wzniesiony zamek Montearagon, imponująca twierdza, której ruiny wciąż robią wrażenie:

Zamek ukończono w 1094 r. Pedro I Aragoński zdobył Wasquę w 1096 r. i przemianował jej nazwę na Huesca.

Z następnego wieku pochodzi benedyktyński kościół San Pedro el Viejo (św. Piotra starego). Nazwa wywodzi się stąd, że ten XI-wieczny kościół stoi na miejscu starszego kościoła wizygockiego z co najmniej VIII wieku!

Kościół jest romański, trójnawowy z zachowaną ośmiokątną romańską dzwonnicą, pięknym portalem i freskami i romańskimi XI-wiecznymi krużgankami. Robi niesamowite wrażenie:

Jest to jeden z najstarszych kościołów w Hiszpanii!

Obo tego, najbardziej niezwykłego kościoła, Huesca szczyci się też piękną gotycką katedrą zbudowaną między XIII a XV wiekiem.

Niestety bardziej współczesne dzieje miasta, dawnej (w latach 1096-1117) stolicy Aragonu też są znaczone krwią. Jedne z najcięższych walk wojny domowej pomiędzy zajmującymi Huescę siłami generała Franco a usiłującymi ją zdobyć siłami republikanów toczyły się tutaj. Brał w nich udział m.in. George Orwell.

Zapomniane miasteczka średniowiecznego Aragonu

 Historia Hiszpanii (a właściwie tego co stało się Hiszpanią) w okresie po upadku Rzymu, poprzez okrez Wizygotów, konkwisty i rekonkwisty jest jedną z najbardziej fascynujących.

Jedną z późniejszych krain późniejszej Hiszpanii, połączoną w XV wieku unią personalną z Kastylią, a wcześniej stanowiącą odrębne królestwo jest Aragon. Pierwszy najazd muzułmański i upadek państwa Wizygotów to rok 711; szczyt potęgi terytorialnej islamu na półwyspie to rok 732 - bitwa pod Poitiers; koniec rekonkwisty to rok 1492, upadek Granady, już w okresie zjednoczonej Hiszpanii. 

Pierwszy, istotniejszy dla Aragonu, okres rekonkwisty (jej końcowe etapy przebiegały już z dala od aragońskich granic) jest świadkiem przekształcenia frankońskiej marchii w hrabstwo Navarry, a potem wydzielenia się królestwa Aragonu. Jest to też okres kiedy na pewien czas prawa Żydów zostają potwierdzone przez królów i Kastylii i Aragonu. Przełomowy jest tu rok 1085 (wkroczenie chrześcijan do Toledo, dawnej stolicy Wizygotów). w 1086 r., w bitwie pod Sagrajas, Żydzi w armii chrześciajańskiej Alfonsa wystawili ok. 40.000 wojów. 

Do debaty w Barcelonie w lipcu 1263 r., ktoa doprowadziła do pierwszej większej emigracji Żydów oraz zakazania Talmudu stosunki pomiędzy ludnością chrześciajńską i żydowską - nigdy nie idealne, to byłoby za piękne - są poprawne.

Czemu o tym piszę? W wielu zachowanych wciąż ówczesnych miasteczkach (dziś czasem maleńkich wioskach) zachowały się dzielnice żydowskie (Juderias) z zachowanym układem ulic i domostw. Ponieważ Żydzi zostali z Hiszpanii wygnani ostatecznie w 1492 r., a z północnych prowincji często wcześniej pozwala to na wgląd w Juderie z XIII i XIV w.

 Liczne są kościoły (w dużej części przebudowane w okresie późniejszym, ale z zachowanymi dużymi elementami średniowiecznymi) i zamki obronne (lub ich pozostałości) z okresu rekonkwisty. Zwłaszcza w miejscowościach, które w kolejnych wiekach traciły swoje polityczne i gospodarcze znaczenie, a wraz z nim mieszkańców i środki na rozbudowę i modernizację. Taki upadek następował często właśnie w wyniku wygnania Żydów oraz, oczywiście, przesuwania się granic terenów odzyskanych spod władztwa muzułmańskiego.

Tam, gdzie granice rekonkwisty przesunęły się już na południe w architekturze zamków (a i często kościołów) widać rękę i wpływy artystów muzułmańskich, bardzo biegłych i cenionych. Tak powstał specyficzny dla średniowiecznej Iberii styl mudejar z elementami architektury Maghrebu, ceramicznymi ozdobami, stiukami i wykorzystaniem wody w architekturze.

Najlepiej takie elementy historii i architektury podziwiać w miejscach, które utraciły dawno temu swoje znaczenie polityczne, strategiczne i gospodarcze.

Poniżej zdjęcia z 3 uroczych, starych i pozwalających to podziwiać miasteczek aragońskich:

Biel:

 Powyżej zdjęcia zamku z XI wieku z zachowanymi ozdobami w stylu mudejar.

A na powyższym zdjęciu fragment dzielnicy żydowskiej (Juderia) z XIII w (zachowane są oczywiście układ i części budynków). W XIII wieku 51% ludności miasteczka stanowili żydowscy kupcy i rzemieślnicy.

Uncastillo:

Powyżej widok na kościół i dawną dzielnicę żydowską. Poniżej zdjęcia wnętrza kościoła z najstarszym portalem z okresu średniowiecznego (obecnie wewnątrz rozbudowanego kościoła):

Poniżej Sos del Rey Catolico, najbardziej znaczące z tych miasteczek, gdyż w średniowieczu mieszczące jedną z siedzib królewskich, kościół z elementami z VIII wieku (niestety tego nie udało mi się zobaczyć z wewnątrz), zachowany średniowieczny układ miejski oraz miejsce urodzenia Fernanda II Aragońskiego. Sos del rey Catolico jest osadą przedromańską choć z tego okresu nie przetrwały zabytki kultury materialnej.

Powyżej: uliczka i przejście do kościoła i na zamek

Powyżej: dawna Juderia

Powyżej: miejsce średniowiecznego targu, jeden z najstarszych zachowanych budynków miasteczka

Powyżej: niesamowity portal kościoła św. Stefana